Veilig en hygiënisch maaltijden bereiden – voor thuiskoks

Als thuiskok wil je graag heerlijke dingen klaarmaken voor je afhaler. Natuurlijk is het dan belangrijk om je maaltijd hygiënisch en veilig voor te bereiden en te koken. Hier een aantal belangrijke aandachtspunten om een gezonde en veilige maaltijd te bereiden:

Verschillende typen producten vragen verschillende behandeling
De producten waarmee je kookt, kun je indelen in 4 typen producten. Die vragen een andere behandeling qua vervoeren, bewaren en opwarmen. Er wordt onderscheid gemaakt in:

  1. Zeer lang houdbare producten. Denk aan: droge producten (rijst/pasta), conserven (producten in blik) en diepvriesproducten (die al in de winkel diepgevroren waren)
  2. Lang houdbare producten. Denk aan: olie, boter, sauzen, harde kazen, gesteriliseerde melkproducten en ingevroren producten (verse producten die je zelf hebt ingevroren, mits dit gebeurde voor het verstrijken van de TGT- of THT-datum).
  3. Beperkt houdbare producten. Zoals: brood, koek, groente en fruit.
  4. Kort houdbare producten. Denk aan: vers vlees, kip, vis, gebak, verse zuivelproducten, eieren en gesneden groente en fruit.

Meer informatie over deze type producten en de houdbaarheid er van, vind je in dit informatieblad van de NVWA.

Boodschappen doen

  • Koop alleen ingrediënten waarvan de houdbaarheidsdatum nog niet verstreken is.
  • Kijk of het product dat je koopt er goed en vers uitziet. Controleer of de verpakkingen niet beschadigd zijn.
  • Vervoer je producten veilig. Kort houdbare producten vervoer je het best in een koeltas. Diepvriesproducten vervoer je in een vriestas. Voor grote aankopen is het aan te raden een schone koelbox met diepvrieselementen te voorzien.
  • Voorkom dat gekoelde en diepgevroren producten lang in de winkelkar liggen: koop eerst de (zeer) lang houdbare producten, daarna verse groenten, fruit, vlees en vis en pas op het einde de diepvrieswaren. Stop ze direct in de isolerende zak of in de koelbox.
  • Breng gekoelde of diepvrieswaren zo snel mogelijk naar huis, scherm je boodschappen tijdens het vervoer af van de zon.
  • Berg gekoelde- en diepvriesproducten direct op en haal ze pas uit de koelkast of diepvries als je ze nodig hebt. 

Bewaren van levensmiddelen 

  • Let steeds op de houdbaarheidsdatum van een product. Er zijn verschillende houdbaarheidsdata.
    • Producten met een “uiterste consumptiedatum” mag je niet meer gebruiken als de datum overschreden is. Hieronder valt ook de “te gebruiken tot” vermelding (TGT).
    • Producten met een datum van minimale houdbaarheid “ten minste houdbaar tot” (THT) of “bij voorkeur te gebruiken voor” zijn in principe veilig en van onberispelijke kwaliteit tot op de aangegeven datum. Als de datum overschreden is, kan je de producten nog gebruiken op voorwaarde dat ze in goede omstandigheden bewaard werden en dat de verpakking nog intact is. Zorg dat je ook altijd even kijkt en ruikt. Het voedingscentrum maakte een bewaarwijzer en bewaartips.
    • Denk eraan dat de vervaldatum niet meer geldig is zodra een verpakking geopend wordt (bijvoorbeeld slagroom). Ook hier geldt dat je goed moet kijken en ruiken.
  • Zet je koelkast op 4°C. De temperatuur in de koelkast is niet overal dezelfde. Vlees en vis horen thuis op de koudste plaatsen (2°C), zuivelproducten waar het 4-5°C is. Bekijk hier de ideale koelkastindeling van het Voedingscentrum.
  • De temperatuur in de diepvries moet onder de -18°C.
  • Let op: controleer regelmatig de temperatuur op de minst gunstige plaats in de koelkast (bijv. daar waar de warmte direct binnenkomt bij het openen van de deur). Gebruik een goed leesbare thermometer, tot op één graad nauwkeurig. Je kan ook een thermometer in een glas water in de koelkast plaatsen zodat de temperatuur van het water wordt gemeten in plaats van de meer variërende temperatuur van de lucht.
  • Ga georganiseerd te werk, zo voorkom je dat je de koelkast meerdere keren moet openen en blijft de koude bewaard.

Voor het koken

  • Zorg ervoor dat je keuken schoon is. Denk hierbij niet alleen aan het aanrecht, toestellen en keukenmateriaal, maar ook aan de vaat-, thee- en handdoek. Vervang je vaatdoekje elke dag.
  • Was je handen met handzeep voor je begint met voorbereiden en koken en na elk toiletbezoek.
  • Als je lang haar hebt is het handig dit samen te binden. Haren in het eten zijn natuurlijk niet zo smakelijk. Je draagt beter ook geen juwelen tijdens het koken. Ze vormen een ideale plaats voor de ontwikkeling van bacteriën. 
  • Dek wondjes steeds goed af, liefst met een opvallend verband/pleister.
  • Controleer 1 x in de 3 maanden je voorraadkast. Soms staan ingrediënten er al een tijdje en kan de houdbaarheidsdatum toevallig al verstreken zijn. Pas het FIFO-principe toe: First in, First out. Wat je eerst aangekocht hebt, dien je eerst op te gebruiken.
  • Ontdooien doe je best in de koelkast. Wil je iets snel ontdooien, gebruik dan de magnetron. Hermetisch verpakte producten kan je ook in warm water dompelen. Ontdooi zeker niet bij kamertemperatuur.
  • Haal producten gepast uit de koelkast en zorg dat je ze direct gebruikt. Zodra producten buiten de koelkast komen, gaan bacteriën zich vermeerderen. Dat gaat heel snel. Elke 20 minuten verdubbelt het aantal bacteriën.

Tijdens de bereiding van de maaltijd

  • Gebruik aparte snijplanken en keukenmateriaal (zoals bestek) voor het bereiden van vlees en groenten, maar ook voor rauwe en gare producten of reinig na elk gebruik grondig je materiaal. Hou rauw vlees, rauwe kip en rauwe vis gescheiden van ander voedsel. Zo voorkom je kruisbesmetting.
  • Was gebruikte spullen gelijk na gebruik af met heet water en afwasmiddel. Of doe ze meteen in de vaatwasser.
  • Was ingrediënten voor je ze gebruikt af met water, zeker de groenten en het fruit die rauw worden gegeten. Vergeet ook de voorverpakte en voorgesneden rauwe groenten niet te wassen.
  • Eten moet minimaal 75°C of warmer gemaakt worden als je het bakt of kookt. (Met uitzondering van roségerechten zoals biefstuk). Wanneer je dit zeker wilt weten, kun je hiervoor een keukenthermometer kopen.
    • Zorg ervoor dat gehakt, rollades en kip goed doorbakken zijn.
    • Breng soepen aan de kook
    • Zorg dat de vleessappen van bereide kip en vlees helder zijn en niet meer roze

Maaltijd meegeven (direct of pas later) 

  • Geef eten altijd in een goed afgesloten (herbruikbaar) bakje mee of in een afgesloten verpakking. Gebruik enkel schone verpakkingen die bestemd zijn om met voeding in contact te komen. Wanneer je verpakkingen zoals botervlootjes, ijsdozen… hergebruikt, zorg dan dat deze goed gereinigd zijn.
  • Wanneer het eten pas later op de dag meegegeven wordt of de volgende dag, koel het eten dan zo snel mogelijk af. Zorg dat de maaltijd in ieder geval binnen de 5 uur tot 7°C of kouder is afgekoeld. In kleinere porties gaat het afkoelen sneller. Dus je kunt ook eerst voor afhalers portioneren en dan afkoelen. Om het afkoelen te versnellen, kan je ook een bad met koud water gebruiken (zeker aan te raden bij grote hoeveelheden). Koel de maaltijd tot ongeveer 5 °C boven de omgevingstemperatuur en plaats het dan goed afgedekt in de koelkast om verder te koelen.
  • Laat je afhaler weten wanneer je de maaltijd gemaakt hebt. Zeker als het de dag er voor is geweest. Vertel de afhaler hoe lang hij de maaltijd kan bewaren.

Alles schoon? 

  • Gooi afval in daarvoor bestemde afsluitbare containers. Probeer afval zoveel mogelijk te scheiden.
  • Maak je aanrecht weer schoon. Zo kun je de volgende dag weer op een schone ondergrond beginnen koken.
  • Hou niet enkel insecten en ander ongedierte weg uit je keuken en je bergplaats, maar vermijd ook dat je huisdieren voedingsmiddelen kunnen besmetten. 

Allergenen 

Het is mogelijk dat de afhaler een voedselallergie heeft en daarom informatie vraagt over de allergenen die je gebruikt hebt bij de bereiding van je gerecht. Consumenten met een intolerantie of een allergie moeten namelijk de stoffen die tot de allergie of intolerantie leiden, vermijden. In de Europese wetgeving zijn 14 allergene stoffen opgenomen die het meest betrokken zijn bij een intolerantie/allergische reactie. Als thuiskok moet je informatie kunnen verschaffen of deze stoffen in je maaltijd zitten. Het hoeft niet op een etiket te staan, maar je bent wettelijk verplicht om deze informatie beschikbaar te hebben.

Zie hier het online dossier van Thuisafgehaald over allergenen en koken voor mensen met een allergie, intolerantie of dieet.

Aangezien de aanwezigheid van sporen van een allergeen al voldoende kunnen zijn om een reactie teweeg te brengen, is het zeer belangrijk dat je weet welke allergenen aanwezig zijn in je gerecht.

  • Lees daarom ook steeds goed de etiketten van de producten die je gebruikt.
  • Wees je er ook van bewust dat er kruisbesmetting kan zijn! Verwerk je bijvoorbeeld hazelnoten in je keuken en ga je daarna een gerecht klaarmaken, dan kunnen er sporen van de hazelnoten in je gerecht terechtkomen als je niet voldoende reinigt tussendoor.

Lees hier ook over onze andere hygiënische en veiligheidsvoorschriften: